One Health in the Virtual Park ในหัวข้อ “ทักษะชีวิต ความสามารถในการปรับตัวและรับมือการเปลี่ยนแปลง” วันศุกร์ที่ 3 มิถุนายน 2565

“ทักษะชีวิตคืออะไร สำคัญอย่างไร สร้างโอกาสให้เราได้หรือไม่”
ปัจจุบัน โลกของเราเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นอย่างรวดเร็วในหลาย ๆ ด้าน หรือที่เรียกว่า โลกาภิวัตน์ ไม่ว่าจะเป็นด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ ด้านสุขภาพ ด้านสิ่งแวดล้อม และด้านเทคโนโลยี ในศตวรรษที่ 21 เป็นยุคแห่งดิจิตอล การสื่อสารและเทคโนโลยีทำให้ทุกอย่างเปลี่ยนไปไว จนคนบางกลุ่มไม่สามารถปรับตัวได้ รวมถึงมีวิธีการเรียนรู้ที่เปลี่ยนไป ทักษะชีวิต (Life skills) คืออะไร มีประโยชน์อย่างไรในยุคปัจจุบัน วันนี้เครือข่ายมหาวิทยาลัยสุขภาพหนึ่งเดียวแห่งประเทศไทย (Thailand One Health University Network; THOHUN) ได้เชิญผู้เชี่ยวชาญในระดับแนวหน้าจากแวดวงการศึกษา ภาครัฐบาล และภาคเอกชน มาล้อมวงสนทนากันชัด ๆ ตรง ๆ เพื่อให้ท่านผู้อ่านได้รู้จักกับทักษะชีวิต และนำไปปรับใช้กับชีวิตประจำวันของตนเอง ในเสวนาออนไลน์ “One Health in the Virtual Park” หัวข้อ “ทักษะชีวิต: ความสามารถในการปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลง”
OH in the park
ทักษะชีวิตกับการอยู่รอดในยุค Disruptive world
ศ. นพ. ดร. ประสิทธิ์ วัฒนาภา จากคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ตั้งแต่โลกเราเข้าศตวรรษที่ 21 นี้ โลกของเรา เกิดปรากฏการณ์ขึ้นมากมาย ทำให้โลกเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือที่เรียกว่า พายุแห่งการเปลี่ยนแปลง เทคโนโลยีต่าง ๆ ถือเป็นพายุลูกใหญ่ ทำให้เกิดช่องว่างในหลายมิติ VUCA world (Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity) หรือโลกที่เต็มไปด้วยความผันผวน ทำให้เกิด Disruptive world ทักษะอย่างแรก คือ Learning Agility หรือ ความกระตือรือร้น ความสงสัยใฝ่รู้ เป็นสิ่งจำเป็นในการปรับตัว จะกระตุ้นให้เราได้เรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ทั้งตนเองและคนในองค์กร ฝึกฝนได้ด้วยการฝึกตั้งคำถามไปเรื่อย ๆ และเรียนรู้ที่จะลองสิ่งใหม่ ๆ รวมถึงหมั่นวิเคราะห์ตนเอง ทบทวนความคิด และมุมมองต่อเรื่องต่าง ๆ ทักษะถัดไป Resilience หรือ ความสามารถในการฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว ทุกวันนี้สำคัญมากที่ เวลาที่เราล้ม จะต้องลุกให้เร็ว เพื่อให้ทันกับโลก ฝึกฝนได้โดยการมองหาผลกระทบเชิงบวก ทำให้เราเห็นสิ่งดี ๆ ท่ามกลางสิ่งที่เลวร้าย และมองเป็นเรื่องท้าทาย Ground optimism อีกหนึ่งทักษะ ความพยายามที่จะสร้างผลงานที่ดีที่สุด ผสานกับการมองความเป็นจริง ฝึกฝนได้โดย มองสถานการณ์ในเชิงบวกเสมอ สร้างบรรยากาศเชิงบวกให้เกิดขึ้นในองค์กรและสภาพความเป็นจริงคู่ขนานกันไปตลอดเวลา รวมถึงรู้จักควบคุมตนเองและมีสติ ทั้งความคิด การพูด และการกระทำ เหล่านี้จะทำให้เราสามารถปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลง และอยู่รอดได้
ทักษะชีวิต ทำให้เราก้าวหน้าได้หรือไม่?
โควิด-19 ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงให้ภาคธุรกิจทั่วโลก ภาคธุรกิจและคนในภาคธุรกิจปรับตัวอย่างไรในการฟื้นตัวเองจากวิกฤติการณ์ครั้งนี้ คุณอมรา จันทร์เปล่ง บริษัท ไฟเซอร์ (ประเทศไทย) จำกัด ได้เล่าถึงประสบการณ์ส่วนตัว ในการทำงานกับบริษัทภาคเอกชน บริษัทเอกชนนั้นมองว่าการจ้างพนักงานคนหนึ่งน่าลงทุนหรือไม่ ดูจากองค์ประกอบหลาย ๆ อย่าง ไม่ได้ขึ้นอยู่กับปัจจัยเดียว เช่น พื้นฐานตามมาตรฐานบริษัท แนวโน้มความสามารถในการทำงานได้สำเร็จ แนวโน้มในการพัฒนาไปข้างหน้า ในยุคปัจจุบัน ไม่ใช่แค่ผู้นำองค์กรที่ต้องปรับตัว แต่หัวหน้างาน พนักงาน และทุก ๆ คนต้องมีการปรับตัว ไม่ยึดติดกับความสำเร็จในอดีต เพื่อให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างทันท่วงที เพราะ “คุณค่าได้อยู่ที่จุดหมายปลายทาง แต่อยู่ที่ระหว่างทางที่กำลังไป”
ทักษะชีวิต ประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงานอย่างไร?
ไม่ใช่แค่มนุษย์ แต่สิ่งมีชีวิต และสัตว์ทุกชนิดต้องปรับตัว เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลง สพญ. เสาวพักตร์ ฮิ้นจ้อย จาก สำนักความร่วมมือระหว่างประเทศ กรมควบคุมโรค เล่าให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงของทุกสิ่งมีชีวิตบนโลก เฉกเช่นเดียวเชื้อไวรัส เช่น Monkeypox ที่ก่อให้เกิดโรคฝีดาษวานร ซึ่งปัจจุบันได้เกิดการเปลี่ยนแปลง ปรับตัวให้เกิดการแพร่ระบาดได้กว้างไกลมากขึ้น กรมควบคุมโรคของเราก็มีการปรับการทำงานเพื่อรับมือกับโรคระบาดที่อุบัติขึ้นใหม่ เช่น มีการใช้เทคโนโลยี สื่อโซเชียลในการประชาสัมพันธ์ให้ความรู้กับประชาชน มีการนำเข้าชุดตรวจ Antigen test kit (ATK) และวัคซีนและกระจายอย่างทั่วถึงให้กับประชาชน แล้วตัวเราจะต้องปรับตัวอย่างไรบ้าง หนึ่งวิธีคือการถอยกลับมามองภาพใหญ่ เพื่อดูเป้าหมายของเราในภาพรวมและกำหนดทิศทางในการจัดการ รวมถึงต้องฝึกฝนให้มีความอดทน มีความสม่ำเสมอ คิดบวก มีเป้าหมายชัด และปฏิบัติได้ โดยไม่สูญเสียความเป็นตนเอง
สอนทักษะชีวิตกับ Gen Z อย่างไร ให้ได้ผล?

การเรียนรู้เกิดขึ้นได้อย่างไร? กระบวนการเรียนรู้ คือ การที่เรารับรู้ข้อมูลข่าวสารผ่านประสาทต่าง ๆ และประมวลผล เมื่อเกิดเหตุการณ์ซ้ำ ๆ สมองของเราจะเกิดเรียนรู้ ผศ. ดร. น้ำค้าง ศรีวัฒนาโรทัย สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล เล่าว่า เด็กทุกคนควรได้เรียนรู้อย่างถูกวิธี โดยเรียนรู้จากประสบการณ์ตรงผ่านฐานกาย ฐานใจ และฐานคิด เรียนรู้ด้วยใจที่เปิดกว้าง รับฟังอย่างลึกซึ้ง พิจารณาอย่างใคร่ครวญ เห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น มีกิจกรรมเชิงจิตตปัญญาหลายอย่าง ที่จะทำให้เด็กเห็นคุณค่าในตนเองเช่น กิจกรรม Who am I? โดยให้เด็ก ๆ วาดรูปตนเอง ซึ่งสามารถสะท้อนให้เห็นถึงตนเองและเพื่อน ๆ สิ่งสำคัญคือต้องให้เด็กได้มีการ “สะท้อนคิดการเรียนรู้ (Reflection)” เพื่อให้เด็กได้ฟังทักษะ คิด พูด และฟังไปพร้อม ๆ กัน ผู้สอนควรปรับเปลี่ยนจากการให้ข้อมูลตรง ๆ เป็นการถาม เพื่อให้เด็กได้คิดเอง และหาแหล่งค้นคว้าเอง เป็นการสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้เด็กได้ตั้งคำถาม และทำงานร่วมกันกับผู้อื่น การสอนอีกอย่างหนึ่งที่น่าสนใจคือการใช้ตัวอย่างจากสื่อต่าง ๆ เช่น รูปภาพ วิดีโอ และมีการทบทวนซ้ำ ๆ เพื่อให้เด็กจดจำ

เนื้อหาเหล่านี้มาจากงานเสวนาออนไลน์ “One Health in the Virtual Park” ประจำเดือนมิถุนายน ในหัวข้อ “ทักษะชีวิต: ความสามารถในการปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลง” ซึ่งจัดขึ้นโดยเครือข่ายมหาวิทยาลัยสุขภาพหนึ่งเดียวแห่งประเทศไทย (Thailand One Health University Network; THOHUN) สามารถติดตามงานเสวนาตั้งต่อไปได้ที่เพจ Thailand One Health University Network http://www.facebook.com/NCOTHOHUN และที่เพจ Perceptia https://www.facebook.com/page.perceptia